Biển đảo Cô Tô và hành trình đưa sản vật địa phương thành OCOP giá trị

Là địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai Chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm” (OCOP), Quảng Ninh được xem là cái nôi của mô hình phát triển kinh tế nông thôn dựa trên nội lực bản địa. Sau hơn một thập kỷ triển khai, OCOP tại Quảng Ninh không còn dừng lại ở câu chuyện đặc sản địa phương, mà đã hình thành một hệ sinh thái sản phẩm đa ngành, đa lĩnh vực, được tổ chức bài bản từ sản xuất, đánh giá chất lượng đến phát triển thị trường.

Tính đến giữa năm 2025, toàn tỉnh Quảng Ninh có 437 sản phẩm OCOP được phân hạng sao, trong đó có 8 sản phẩm đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia. Chương trình OCOP không chỉ góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn, mà còn tạo dựng diện mạo kinh tế mới, nơi sản xuất gắn liền với tiêu chuẩn, thương hiệu và thị trường.

Trong hệ thống đó, nhóm sản phẩm vùng biển đảo giữ vai trò đặc biệt quan trọng, phản ánh rõ lợi thế tự nhiên đặc thù của Quảng Ninh. Nổi bật trong số này là đặc khu Cô Tô – nơi biển cả không chỉ nuôi sống cư dân mà còn trở thành nền tảng cho phát triển kinh tế địa phương.

Hiện nay, Cô Tô có 66 sản phẩm được chứng nhận OCOP với nhiều hạng sao khác nhau, chủ yếu là các sản phẩm hải sản chế biến. Từ mực ống khô, mực một nắng, cá thu một nắng, cá duội khô, chả mực, chả hải sản đến cơ trai đông lạnh…, mỗi sản phẩm đều thể hiện rõ quá trình chuyển dịch từ khai thác thô sang chế biến, từ kinh nghiệm truyền thống sang sản xuất theo tiêu chuẩn.

 

Trong đó, mực ống Cô Tô được địa phương xác định là sản phẩm chủ lực cấp tỉnh. Với chất lượng ổn định, hương vị đặc trưng và quy trình sản xuất ngày càng được chuẩn hóa, sản phẩm này đã đạt OCOP 4 sao, trở thành lựa chọn quen thuộc của du khách mỗi khi đặt chân tới đảo. Trung bình mỗi năm, sản lượng tiêu thụ đạt khoảng 1–2 tấn mực khô/vụ, tương đương 3–6 tấn mực tươi.

Đằng sau mỗi sản phẩm OCOP là câu chuyện của những con người bám biển, bám nghề. Cơ sở chế biến Thanh Măng là một ví dụ tiêu biểu. Từ một cơ sở nhỏ lẻ, đến nay Thanh Măng đã xây dựng được danh mục sản phẩm OCOP đa dạng, được người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh biết đến. Với sự đồng hành của chính quyền địa phương, các sản phẩm như mực ống khô Cô Tô (OCOP 4 sao năm 2015), cá thu một nắng, cá duội khô, chả mực, chả hải sản (OCOP 3 sao năm 2018) từng bước được chuẩn hóa về quy trình sản xuất, bao bì và truy xuất nguồn gốc, đồng thời tạo việc làm và thu nhập ổn định cho lao động địa phương.

Chia sẻ về hành trình xây dựng sản phẩm OCOP, chị Phạm Thanh Măng, chủ cơ sở, cho biết quy trình đánh giá, công nhận sao OCOP rất khắt khe, từ chất lượng sản phẩm đến điều kiện sản xuất. Tuy nhiên, khi được chứng nhận, việc tiêu thụ thuận lợi hơn, niềm tin của người tiêu dùng cũng được củng cố. Hiện mỗi tháng, cơ sở đưa ra thị trường gần 1 tấn sản phẩm các loại.

Không dừng lại ở khâu sản xuất, Quảng Ninh xác định OCOP chỉ thực sự bền vững khi sản phẩm có đầu ra ổn định. Những năm gần đây, tỉnh đã tổ chức nhiều hội chợ OCOP quy mô lớn, thu hút hàng chục nghìn lượt khách tham quan, tạo cơ hội để sản phẩm địa phương tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng. Trong không gian đó, OCOP Cô Tô không chỉ là hàng hóa, mà còn là “đại sứ” của biển đảo, mang theo câu chuyện về vùng đất, con người và văn hóa địa phương.

Song song với các kênh truyền thống, thương mại điện tử đang trở thành hướng đi chiến lược. Từ tháng 1/2025, Sàn thương mại điện tử OCOP Quảng Ninh chính thức đi vào hoạt động với nhiều tính năng nâng cao như thanh toán trực tuyến, kết nối trực tiếp giữa người mua và chủ thể sản xuất. Đây được xem là cú hích quan trọng, giúp sản phẩm OCOP Cô Tô vượt qua rào cản địa lý, tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, đặc biệt tại các đô thị lớn.

Việc đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, tham gia livestream bán hàng cũng đang giúp các cơ sở sản xuất địa phương thích ứng với xu hướng tiêu dùng hiện đại, khi người mua ngày càng quan tâm đến minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc và trải nghiệm mua sắm.

Dẫu đã ghi dấu ấn rõ nét trên bản đồ OCOP của Quảng Ninh, hành trình của OCOP Cô Tô vẫn còn nhiều thách thức. Sản xuất nơi đảo xa gắn chặt với nhịp điệu của biển, nơi thời tiết và mùa vụ có thể quyết định hiệu quả cả một vụ sản xuất. Chi phí vận chuyển từ đảo vào đất liền luôn cao, trong khi thị trường ngày càng đòi hỏi khắt khe về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn chất lượng và tính minh bạch.

Chính những thách thức ấy đặt ra yêu cầu Cô Tô phải tiếp tục đi sâu hơn trên con đường phát triển OCOP theo hướng bền vững. Không chỉ giữ gìn hương vị truyền thống, các chủ thể sản xuất cần từng bước hoàn thiện chuỗi giá trị, đầu tư công nghệ chế biến, chuẩn hóa quy trình, nâng cao năng lực quản lý chất lượng, xây dựng thương hiệu có chiều sâu và mở rộng các kênh tiêu thụ phù hợp với xu hướng thị trường hiện đại.

Trong bức tranh đó, việc gắn OCOP với du lịch trải nghiệm được xem là hướng đi nhiều triển vọng. Mỗi sản phẩm không chỉ là món quà mang về sau chuyến đi, mà còn là “ký ức vị giác” về biển đảo, nơi du khách có thể cảm nhận câu chuyện của vùng đất, con người và văn hóa địa phương qua từng hương vị.